Posts

Active Learners धडपड, शिकाऊ उमेदवार

  धडपड , शिकाऊ उमेदवार     पिअजे , ह्या स्विस मानस तज्ज्ञाने 1960 नंतर शिक्षण क्षेत्रात मोठीच क्रांती घडवून आणली. त्या आधी मुलं म्हणजे फक्त लहान आकाराची माणसे असा समज होता. किंवा मुलं म्हणजे रिकामी भांडी आणि त्यात प्रथम आईवडिलांनी आणि नंतर शिक्षकांनी ज्ञानामृत ओतायचे असते. पिअजेने हे दोन्ही भ्रम सपशेल खोटे ठरवले. त्यांनी सांगितलं की कुणीतरी आपल्याला शिकवावं , मुलं ह्याची वाट पहात थांबत नाहीत. ती कोलंबस प्रमाणे स्वतःच जगाचा शोध घ्यायला निघालेली असतात. त्यांच्यासाठी शिकणं म्हणजे प्रत्येक नव्या गोष्टीला , वस्तूला , घटनेला प्रतिसाद देणे. आणि ते तर ह्या जगात नुकतेच आलेले असतात , त्यामुळे कुतूहल आणि उत्सुकता तर त्यांच्यात ओतप्रोत भरलेले असतात. ह्या दोन गुणांच्या आधारेच त्यांचा ' जगाचा शोध ' अव्याहत सुरू असतो. "दोन मिनीट दुर्लक्ष करता येत नाही" हे मुलांना सांभाळणाऱ्याचं होतं , ते त्यामुळेच.   आता हे तत्व लक्षात ठेवूनच आपण मुलांची बौद्धिक वाढ कसकशी होत जाते , ते बघुयात.   पहिली पायरी , शून्य ते दोन वर्षे वय. ह्या कोलंबसाकडची आयुधे तशी मर्यादित असतात. चोखणे आ...

Tantrums त्रागा अर्थात टॅन्ट्रम

  त्रागा अर्थात टॅन्ट्रम   दुसरं वर्ष ओलांडून तिसरं लागलं की ह्या कार्यक्रमाला सुरुवात होते. आता आपल्याला काय हवंय , काय नकोय , काय आवडतंय , काय नावडतंय आणि थोड्या प्रमाणात स्वतःच्या भावना हे समजायला लागतं. आपल्या हाताने सगळं करायचं असतं. पण ते न जमल्याने किंवा भावनांचे नियंत्रण न करता आल्यास मोठ्याने भोकाड पसरण्यात येते. हातपाय आपटणे , जमिनीवर लोळण घेणे , वस्तू फेकणे , आईबाबांना फटके मारणे , काही विचारू नका. आपल्या गोंडस बाळाचे हे रूप आईबाबांना घाबरवून सोडतं. हा असा कार्यक्रम बरेचदा बाहेर कुठे गेले असताना चारचौघात होतो. आणि त्यामुळे आईबाबांना कानकोंडं होऊन जातं. अशावेळेस प्रथम लक्षात ठेवायचं की आपण शांत राहायचं. आपण घाबरून बावचळून गेलो तर कार्यक्रम अजून वरच्या पट्टीत जाऊन प्रकरण हट्टीपणाकडे पोहोचतं. दुसरं म्हणजे असा तमाशा सर्वच मुलं करतात. त्यामुळे कानकोंडं न होता बाळाला जवळ घेऊन तिथून निघून जा. जेणेकरून ज्या कुठल्या घटनेमुळे , वस्तूमुळे ह्या त्राग्याची सुरुवात झाली होती , तिथून त्याचे लक्ष विचलित करता येईल.   लक्षात घ्या की त्यांचा त्रागा होतो कारण त्यांना काय ह...

Who am I? कोहम् ?

  कोहम् ?   मी कोण आहे ? हा एक मोठाच गहन प्रश्न आहे. मोठ्मोठ्या तत्ववेत्त्यांनी ह्याचा शोध घेतला आहे. पण ह्या प्रश्नाचे उत्तर माणूस अगदी जन्मापासून शोधत असतो. या शोधाचा (वाढीचा) पहिला टप्पा , जन्मापासून अठरा महिन्यांपर्यंतः   हा सुरवातीचा शोध बराचसा शारीरिक असतो. बाळाला शोध लागत असतो आपल्याच हातांचा , पायांचा. मधेच आपल्याच चेहऱ्याला बोचकारून कुठे काय आहे , ते चाचपणे सुरू असते.   ह्याच काळात एक प्रकारे मनोसामाजिक ( psychosocial) वाढ पण होत असते. आपली भूक भागवणारी ही आजूबाजूची माणसं , ' आपली ' माणसं आहेत. बोळकं पसरून बाळ हसतं.   वयाच्या या टप्प्यात जगाबद्दल भरवसा ( trust) तयार होत असतो. तो ' आशा ' ही महत्त्वाची भावना तयार करतो.   दुसरा टप्पा असतो अठरा ते तीस महिन्यांपर्यंतः त्यांना स्वतःच्या "मी" पणाची , आपल्याला आवडीनिवडी , भावना असण्याची जाणीव होते.   ह्या टप्प्याला मराठीत ' तिसरं निसरं ' तर इंग्रजीत ' टेरिबल टूज ' म्हणतात.   मुलांना पाय फुटलेले असतात आणि वेगवेगळी ' कामं ' करायची असतात. अर्थात ती जमतातच असं नाही. मग येतो...

Explaining Adoption Through Tales गोष्टी रूपातून दत्तक संकल्पना

  गोष्टी रूपातून दत्तक संकल्पना  दत्तक घेतलेल्या बालकाला दत्तक असल्याचं कसं सांगणार हा गहन प्रश्न अनेकदा पालकांच्या मनात असतो. असं सांगितल्या जातं की गोष्टीतून हा दत्तक शब्द आणि त्याचा भावार्थ मुलांपर्यंत पोचवावा. तरीही एक प्रश्न कायम राहतो की कोणत्या पद्धतीने पोचवावा ? उत्तर सोपं आहे. त्या त्या वयानुसार मुलांना रुचेल , समजेल अशा भाषेत ही गोष्ट सांगावी. अनेकदा काही गोष्टी आपल्याला जशा माहीत आहेत तश्याच्या तशा नाही सांगता येत. पण शेवटी ती गोष्ट म्हणून सांगणार तर थोडेफार बदल करून सांगितली तर मुलांपर्यंत ती छान पोचते. आता सहा वर्षांपर्यंतच्या मुलांना जर सीतेची गोष्ट सांगायची झाली तर कशी सांगावी ? ' एक नगर होतं. त्याचं नाव मिथिला. एकदा काय झालं , एक शेतकरी अगदी पहाटेच काम करण्यासाठी आपल्या शेतात गेला. नांगराला फाळ लावून आणि बैलांना जुंपून तो शेतजमीन नांगरू लागला. भलं मोठ्ठ शेत होतं त्याचं. नांगरता नांगरता त्याला अचानक दूर काहीतरी पडलेलं दिसलं. त्यानी काम थांबवलं आणि जवळ जाऊन बघितलं तर एक झाकलेलं टोपलं तिथे पडलं होतं. त्यानी हळूच ते पातळ कापड बाजूस सारून पाहिलं , तर काय , दोन काळेभ...

Patience संयम

  संयम नव्याने आई झालेल्या आपल्या मुलीला तिची आई, बाळाची आजी, सल्ला देते, "अग, बाळाने दूध मागितल्यावर त्याला लगेच तोंडात बाटली देऊ नकोस. तापू देत थोडी भूक. म्हणजे मग तोंडाला बाटली लावली की तो पटपट दूध पिईल. उगाच इकडेतिकडे बघत बाटलीशी खेळत बसणार नाही." असा सल्ला देणाऱ्या जुन्या आईकडे असतं, पिढ्यानपिढ्यांचे शहाणपण. ह्या तिच्या साध्याच, सोय बघण्याच्या कृत्याने बाळाच्या डोक्यातल्या कोर्या पाटीवर एक फार महत्त्वाची नोंद होत असते. आईच्या ह्या साध्याच वागण्याने बाळ एक मोठाच गुण शिकत असतो. तो म्हणजे संयम किंवा पेशन्स.  'संयम', इतका अवघड गुण एक वर्षा खालच्या बाळाला शिकवायचा?!!! या वयात बाळ पहिल्यांदा फक्त दूध पित असतं, झोपत असतं आणि शि-शू करत असतं. पुढे जाऊन हातपाय हलवायला लागतं, पालथं पडतं, पुढे सरकतं, रांगतं, धरून उभं राहातं वगैरे वगैरे. पण गेल्या ब्लॉग मधे बघितल्याप्रमाणे या वेळेस शारीरिक वाढीबरोबरच भावनिक वाढ पण होत असते. पहिली भावना कळते ती मायेची, सुरक्षिततेची. बाळाला आईच्या मायेची खात्री पटल्यावर, आपल्याला भूक लागल्यावर ती दूध देणार आहे, याचा भरवसा निर्माण झाल्यानंतर मग ...